Kiến Thức Phổ Thông

Làm thế nào để các alen xác định đặc điểm trong di truyền học?

Một alen là một dạng thay thế của một gen (một thành viên của một cặp) nằm ở một vị trí cụ thể trên một nhiễm sắc thể cụ thể. Các mã hóa DNA này xác định các đặc điểm khác biệt có thể được truyền từ cha mẹ sang con cái thông qua sinh sản hữu tính. Quá trình mà các alen được truyền đi được phát hiện bởi Gregor Mendel và được xây dựng theo cái gọi là định luật phân ly của Mendel.

Các alen trội và lặn

Các sinh vật lưỡng bội thường có hai alen cho một tính trạng. Khi các cặp alen giống nhau, chúng đồng hợp tử. Khi các alen của một cặp là dị hợp tử, kiểu hình của một tính trạng có thể chiếm ưu thế và tính trạng lặn khác. Các alen trội được biểu hiện và các alen lặn được che dấu. Điều này được gọi là sự thống trị di truyền hoàn toàn. Trong các mối quan hệ dị hợp tử không có alen trội nhưng cả hai đều được biểu hiện hoàn toàn, các alen được coi là đồng trội. Đồng thống trị được minh họa trong di truyền nhóm máu AB. Khi một alen không hoàn toàn chiếm ưu thế so với các alen khác, các alen được cho là thể hiện sự thống trị không hoàn toàn. Sự thống trị không hoàn toàn được thể hiện trong sự kế thừa màu hoa hồng ở hoa tulip.

Nhiều alen

Trong khi hầu hết các gen tồn tại ở hai dạng alen, một số gen có nhiều alen cho một tính trạng. Một ví dụ phổ biến về điều này ở người là nhóm máu ABO. Nhóm máu của con người được xác định bởi sự hiện diện hoặc vắng mặt của một số định danh nhất định, được gọi là kháng nguyên, trên bề mặt của các tế bào hồng cầu.

Những người có nhóm máu A có kháng nguyên A trên bề mặt tế bào máu, những người có loại B có kháng nguyên B và những người có loại O không có kháng nguyên. Các nhóm máu ABO tồn tại dưới dạng ba alen, được biểu diễn dưới dạng (IA, IB, IO). Nhiều alen này được truyền từ bố mẹ sang con cái sao cho một alen được di truyền từ mỗi bố mẹ.

Có bốn kiểu hình (A, B, AB hoặc O) và sáu kiểu gen có thể có cho các nhóm máu ABO của con người.

Nhóm máuKiểu gen
          A  (IA,IA) hoặc (IA,IO)
          B  (IB,IB) hoặc (IB,IO)
         AB  (IA,IB)
          O  (IO,IO)

Các alen IA và IB chiếm ưu thế so với alen IO lặn. Trong nhóm máu AB, các alen IAand IB là đồng trội vì cả hai kiểu hình được biểu hiện. Nhóm máu O là trạng thái lặn đồng hợp tử có chứa hai alen IO.

Đặc điểm đa gen

Đặc điểm đa gen là những tính trạng được xác định bởi nhiều hơn một gen. Kiểu mẫu di truyền này bao gồm nhiều kiểu hình có thể được xác định bởi sự tương tác giữa một số alen. Màu tóc, màu da, màu mắt, chiều cao và cân nặng là những ví dụ về đặc điểm đa gen. Các gen đóng góp vào các loại tính trạng này có ảnh hưởng ngang nhau và các alen cho các gen này được tìm thấy trên các nhiễm sắc thể khác nhau.

Một số kiểu gen khác nhau phát sinh từ các tính trạng đa gen bao gồm các tổ hợp khác nhau của các alen trội và lặn. Các cá thể chỉ thừa hưởng các alen trội sẽ có biểu hiện cực đoan của kiểu hình trội; các cá thể thừa hưởng không có alen trội sẽ có biểu hiện cực đoan của kiểu hình lặn; các cá thể thừa hưởng các tổ hợp khác nhau của các alen trội và lặn sẽ biểu hiện các mức độ khác nhau của kiểu hình trung gian.

Tags
Back to top button