Khoa học vũ trụ

Tìm hiểu Sao chổi Halley: Người khách đến từ nơi rất xa của Hệ mặt trời

Mọi người đều nghe nói về sao chổi Halley, hay quen thuộc hơn là Sao chổi của Halley (một nhà vật lý học). Chính thức được gọi là P1 / Halley, đây là đối tượng trong Hệ mặt trời nổi tiếng nhất xét về “sao chổi”.  Nó trở lại bầu trời Trái đất cứ sau 76 năm và đã được quan sát trong nhiều thế kỷ. Khi nó di chuyển quanh Mặt trời, Halley để lại một vệt bụi và các hạt băng tạo thành trận mưa sao băng Orionid hàng năm vào mỗi tháng 10. Các hạt bụi tạo nên hạt nhân của sao chổi là một trong những vật chất lâu đời nhất trong hệ Mặt trời, có trước cả Mặt trời và các hành tinh hình thành khoảng 4,5 tỷ năm trước.

Sao chổi Halley được quan sát và đặt tên

Lần xuất hiện cuối cùng của Halley là vào cuối năm 1985 và kéo dài đến tháng 6/1986. Nó được nghiên cứu bởi các nhà thiên văn học trên khắp thế giới và thậm chí còn được tàu vũ trụ chú ý đến. Lần xuất hiện tiếp theo của Trái đất sẽ không xảy ra cho đến tháng 7/2061, khi nó sẽ được “đặt trên” bầu trời cho các nhà quan sát. Sao chổi Halley đã được biết đến trong nhiều thế kỷ, nhưng mãi đến năm 1705, nhà thiên văn học Edmund Halley mới tính toán được quỹ đạo của nó và dự đoán lần xuất hiện tiếp theo của nó.

Ông đã sử dụng Định luật chuyển động được phát triển bởi Isaac Newton cùng với một số ghi chép quan sát và tuyên bố rằng sao chổi xuất hiện vào năm 1531, 1607 và 1682. Sẽ xuất hiện trở lại vào năm 1758. Ông đã đúng, nó xuất hiện đúng theo lịch trình. Thật không may, Halley đã không sống đủ lâu để nhìn thấy vẻ ngoài ma quái của nó, nhưng các nhà thiên văn học đã đặt tên cho sao chổi dựa trên tên ông để tôn vinh công trình của Halley.

Sao chổi Halley và dòng lịch sử

Sao chổi Halley có một hạt nhân là viên băng lớn, giống như các sao chổi khác. Khi gần Mặt trời, nó sáng lên và có thể được nhìn thấy trong nhiều tháng. Lần đầu sao chổi này được nhìn thấy xảy ra vào năm 240 và được người Trung Quốc ghi lại chi tiết. Một số nhà sử học đã tìm thấy bằng chứng rằng nó đã được nhìn thấy thậm chí sớm hơn, vào năm 467 trước Công nguyên, bởi người Hy Lạp cổ đại. Một trong những ghi chép thú vị về sao chổi xuất hiện sau năm 1066 khi vua Harold bị lật đổ bởi William Conqueror trong Trận chiến Hastings. Trận chiến được mô tả trên Bayeux Tapestry, ghi lại những sự kiện đó và nổi bật là sự xuất hiện của sao chổi.

Vào năm 1456, trong một lần trở về, Giáo hoàng Comet Calixtus III cho rằng sao chổi Halley là một điềm gở và làm mọi cách để ngăn nó xuất hiện. Rõ ràng,mọi cố gắng của ông là vô ích vì cứ 76 năm, nó lại quay lại. Ông không phải là người duy nhất trong lịch sử giải thích sai về sao chổi là gì. Trong cùng một lần xuất hiện, trong khi quân đội Thổ Nhĩ Kỳ bao vây Belgrade (ở Serbia ngày nay), sao chổi được mô tả là một thiên thể đáng sợ “với cái đuôi dài như con rồng”. Một nhà văn ẩn danh cho rằng đó là “một thanh kiếm dài tiến từ phía tây …”

Quan sát sao chổi Halley 1 cách “tiên tiến” hơn

Trong thế kỷ 19 và 20, sự xuất hiện của sao chổi trên bầu trời của chúng ta đã được các nhà khoa học rất quan tâm. Vào thời điểm cuối thế kỷ 20, họ đã lên kế hoạch cho các chiến dịch quan sát. Vào năm 1985 và 1986, các nhà thiên văn nghiệp dư và chuyên nghiệp trên toàn thế giới đã thống nhất quan sát khi nó đi ngang qua Mặt trời.  Dữ liệu của họ đã giúp giải thích những gì xảy ra khi một hạt nhân sao chổi đi qua gió mặt trời. Đồng thời, các chuyến thám hiểm của tàu vũ trụ đã tiết lộ về hạt nhân sần sùi của sao chổi, lấy mẫu đuôi bụi và nghiên cứu hoạt động rất mạnh ở đuôi plasma của nó.

Trong thời gian đó, năm tàu vũ trụ từ Liên Xô, Nhật Bản và Cơ quan Vũ trụ châu Âu đã đến sao chổi Halley.  Giotto của Cơ quan Vũ trụ châu Âu đã thu được những bức ảnh cận cảnh về hạt nhân của sao chổi, bởi vì Halley vừa lớn vừa hoạt động và có quỹ đạo đều đặn, rõ ràng, nó là mục tiêu tương đối dễ dàng cho Giotto và các tàu thăm dò khác.

Vòng tuần hoàn của sao chổi Halley

Mặc dù thời gian trung bình của quỹ đạo Sao chổi của Halley là 76 năm, nhưng không dễ để tính ngày mà nó sẽ quay trở lại bằng cách thêm 76 năm vào năm 1986. Trọng lực từ các vật thể khác trong Hệ mặt trời sẽ ảnh hưởng đến quỹ đạo của nó. Lực hấp dẫn của sao Mộc đã ảnh hưởng đến nó trong quá khứ và có thể làm như vậy một lần nữa trong tương lai khi hai vật thể này đi qua tương đối gần nhau.

Trong nhiều thế kỷ, quỹ đạo của Halley đã thay đổi từ 76 năm đến 79,3 năm. Hiện tại, chúng ta biết rằng thiên thể này sẽ quay trở lại bên trong Hệ mặt trời vào năm 2061 và sẽ vượt qua và đến gần Mặt trời nhất vào ngày 28/7 năm đó.  Sự tiếp cận đó được gọi là “perihelion.” Sau đó, nó sẽ quay trở lại phía ngoài Hệ mặt trời một cách chậm chạp trước khi quay trở lại cho cuộc chạm trán tiếp theo khoảng 76 năm sau.

Kể từ lần xuất hiện cuối cùng, các nhà thiên văn học đã say sưa nghiên cứu các sao chổi khác. Cơ quan Vũ trụ châu Âu đã gửi tàu vũ trụ Rosetta tới Sao chổi 67P / Churyumov-Gerasimenko, đi vào quỹ đạo quanh hạt nhân của sao chổi và gửi một tàu đổ bộ nhỏ để lấy mẫu trên bề mặt. Trong số những thứ khác, tàu vũ trụ đã chứng kiến ​​vô số tàu thăm dò phản lực bị “bật” lại khi sao chổi tiến gần hơn đến Mặt trời. Nó cũng đo màu sắc bề mặt và thành phần, phân tích mùi của nó và gửi lại nhiều hình ảnh về một nơi mà hầu hết mọi người không bao giờ tưởng tượng họ sẽ được nhìn thấy.

Sao chổi Halley được phát hiện như thế nào?

Sao chổi có thể được xem là một loại thiên thể được con người chú ý nhất trên bầu trời ban đêm. Trên bầu trời đầy sao và tĩnh lặng, sao chổi giống như một vị khách có hình thù kỳ lạ đem lại cảm giác thần bí, đến và đi không để lại dấu vết. Trong vô số sao chổi, chắc chắn nổi tiếng nhất là sao chổi Halley. Nó cũng là sao chổi lần đầu tiên quỹ đạo được tính chính xác và có thể dự kiến được thời gian đi về của nó.

Năm 1682 trên bầu trời xuất hiện một sao chổi lớn đặc biệt, hình dạng rất kỳ lạ và độ sáng khác thường. Nhà thiên văn Halley người Anh cùng thời với Niutơn đã quan sát rất nhiều về ngôi sao chổi này. Qua nghiên cứu, ông dùng định luật Khaifule và định luật vạn vật hấp dẫn của Niutơn để tính quỹ đạo của ngôi sao chổi này. Kết quả tính toán chứng tỏ: sao chổi này là một thiên thể quay quanh Mặt Trời, quỹ đạo của nó hình elíp nhưng là êlíp rất dài và dẹt. Điều khiến cho ông Halley cảm thấy thích thú là, ông phát hiện chu kỳ của ngôi sao chổi này là 76 năm, tức cứ cách 76 năm nó lại trở về một lần.

Từ trong các tư liệu lịch sử ông còn biết được khoảng 76 năm tức là năm 1607 cũng xuất hiện một ngôi sao chổi lớn, tiếp tục tính lên 76 năm nữa tức năm 1531 trên bầu trời cũng xuất hiện một ngôi sao chổi lớn. Do đó ông mạnh dạn dự đoán năm dự đoán năm 1682, thì ngôi sao chổi lớn đã xuất hiện năm 1531 và năm 1607 sẽ quay trở lại. Tiến thêm một bước ông dự đoán: “năm 1682 sẽ xuất hiện sao chổi lớn đến kinh ngạc, 76 năm tức là năm 1758 một lần nữa nó lại xuất hiện trên bầu trời”. Gần cuối năm 1758 bản thân Halley tuy đã qua đời từ lâu nhưng ngôi sao chổi theo dự đoán của Halley đã xuất hiện trên bầu trời vào đêm Nôen.

Lời dự đoán của Halley đã được chứng thực, bộ mặt thần bí của sao chổi cũng được làm sáng tỏ. Từ đó người ta nhận thức được rằng: hành tinh của sao chổi tuy vô cùng phức tạp nhưng vẫn có thể căn cứ vào các định luật khoa học để tính ra. Việc làm của Halley đã mở đường cho nhân loại nhận thức về sao chổi. Để kỷ niệm cống hiến to lớn của ông người ta đặt tên cho ngôi sao chổi đó là sao Chổi Halley.

Chủ đề xuất hiện trong bài viết
Back to top button
Close

Adblock Detected

Please consider supporting us by disabling your ad blocker