Kiến Thức Phổ Thông

Tìm hiểu về Tiểu hành tinh: tuy nhỏ nhưng có sức công phá không hề…nhỏ

Tiểu hành tinh là gì?

Các tiểu hành tinh, đôi khi được gọi là các hành tinh nhỏ, là tàn dư đá còn sót lại từ sự hình thành ban đầu của Hệ Mặt trời của chúng ta khoảng 4,6 tỷ năm trước. Hầu hết các tiểu hành tinh này có thể được tìm thấy quay quanh mặt trời giữa Sao Hỏa và Sao Mộc (trong vành đai tiểu hành tinh chính của hành tinh này).

Tiểu hành tinh có kích thước khá đa dạng, đường kính từ 329 dặm (530 km) đến những mẩu đá chỉ rộng có 10 mét. Tổng khối lượng của tất cả các tiểu hành tinh trong Hệ Mặt trời còn nhẹ hơn cả Mặt trăng của Trái đất.

Hầu hết các tiểu hành tinh có hình dạng bất thường, mặc dù một số ít gần như hình cầu, và chúng thường bị rỗ hoặc lõm. Khi chúng xoay quanh mặt trời theo quỹ đạo hình elip, các tiểu hành tinh cũng quay, đôi khi khá thất thường và không theo quỹ đạo cố định nào.

Hơn 150 tiểu hành tinh được biết là có một mặt trăng đồng hành nhỏ (một số có hai mặt trăng). Ngoài ra còn có các tiểu hành tinh kép, gồm hai thiên thể có có quỹ đạo gần gần bằng nhau

Thành phần cấu tạo

Xét theo thành phần cấu tạo, các tiểu hành tinh được phân loại thành C-, S- và M.

  • Các tiểu hành tinh loại C (chondrite) là phổ biến nhất, có thể bao gồm đất sét và đá silicat, và có vỏ ngoài tối màu. Chúng là một trong những vật thể cổ xưa nhất trong Hệ Mặt trời.
  • Các tiểu hành tinh loại S (Stone) được tạo thành từ vật liệu silicat và sắt-niken.
  • Các loại M là kim loại (niken-sắt).

Sự khác biệt về thành phần của các tiểu hành tinh có liên quan đến khoảng cách hình thành của chúng tới từ Mặt trời. Một số đã chịu nhiệt độ cao sau khi chúng hình thành và tan chảy một phần, phần lõi sắt chìm vào trung tâm và dung nham bazan (núi lửa) nổi lên bề mặt.

Quỹ đạo các tiểu hành tinh cũng bị thay đổi khi bay gần Sao Mộc, Sao Hoả hay các thiên thể khác, đẩy chúng ra khỏi vành đai chính và đưa chúng vào không gian theo mọi hướng. Rất nhiều tiểu hành tinh bay lạc vào Trái đất và các hành tinh khác trong quá khứ, đóng vai trò chính trong việc thay đổi lịch sử địa chất của các hành tinh và trong quá trình tiến hóa của sự sống trên Trái đất.

Các nhà khoa học liên tục theo dõi các tiểu hành tinh bay qua Trái đất, chúng có những con đường giao nhau trên quỹ đạo của Trái đất. Đặc biệt là các tiểu hành tinh cách quỹ đạo của Trái Đất trong vòng khoảng 45 triệu km (28 triệu dặm) hoặc có tiềm năng va chạm với hành tinh của chúng ta.

Radar là một công cụ có giá trị trong việc phát hiện và giám sát các mối nguy tiềm ẩn này. Bằng cách bắt lấy tín hiệu phản xạ truyền từ các tiểu hành tinh, các nhà khoa học có thể phác thảo bản đồ vị trí các đối tượng và liên tục theo dõi chúng.

Thậm chí các nhà khoa học có thể tìm hiểu rất nhiều về quỹ đạo, vòng quay, kích thước, hình dạng và nồng độ kim loại của một tiểu hành tinh.

Phân loại tiểu hành tinh

  • Vành đai tiểu hành tinh chính: Phần lớn các tiểu hành tinh đã biết thuộc vành đai tiểu hành tinh giữa Sao Hỏa và Sao Mộc. Vành đai được ước tính chứa từ 1,1 đến 1,9 triệu tiểu hành tinh có đường kính lớn hơn 1 km (0,6 dặm) và hàng triệu tiểu hành tinh nhỏ hơn. Lực hấp dẫn của sao Mộc khi mới hình thành đã hút các tiểu hành tinh này và tạo thành vành đai vệ tinh nói trên.
  • Trojan: Những tiểu hành tinh này có chung quỹ đạo với một hành tinh lớn hơn, nhưng không va chạm với nó vì chúng tập hợp xung quanh hai vị trí đặc biệt trên quỹ đạo (được gọi là điểm L4 và L5 Lagrangian). Ở đó, lực hấp dẫn từ mặt trời và hành tinh được cân bằng và giữ các tiểu hành tinh trojan không bay ra khỏi quỹ đạo. Một lần nữa, Sao Mộc sở hữu vành đai tiểu hành tinh trojan đáng kể nhất. Có trojan Sao Hỏa và Sao Hải Vương, và NASA đã công bố phát hiện ra một trojan Trái Đất vào năm 2011.
  • Các tiểu hành tinh gần Trái đất: Những vật thể này có quỹ đạo đi sát với Trái đất. Các tiểu hành tinh thực sự đi qua quỹ đạo quỹ đạo của Trái đất được gọi là các hành tinh xuyên Trái đất. Kể từ ngày 19 tháng 6 năm 2013, đã có 10.003 tiểu hành tinh gần Trái đất, trong đó số tiểu hành tinh có đường kính hơn 1km được cho là 861, với 1.409 trường hợp được phân loại là các tiểu hành tinh có khả năng gây nguy hiểm – đe dọa Trái đất.

Thông tin thú vị về các tiểu hành tinh

Tiểu hành tinh là manh mối cho sự hình thành của các hành tinh đá trong hệ Mặt Trời của chúng ta. Các vật thể chúng ta thấy ngày nay là những gì còn sót lại từ thời điểm khi hệ Mặt Trời được hình thành 4,5 tỷ năm trước. Có rất nhiều những thứ còn sót lại ở ngoài kia. Hãy tìm hiểu một số sự thật thú vị về chúng.

Tiểu hành tinh không phải là thứ duy nhất va vào Trái Đất. Mỗi ngày, hơn 100 tấn vật chất từ các tiểu hành tinh và sao chổi rơi xuống Trái Đất. Hầu hết chúng  bị phá hủy bởi ma sát khi chúng đi qua bầu khí quyển của chúng ta. Nếu thứ gì đó CÓ rơi xuống đất, nó được biết đến như là một thiên thạch

Trong khi các tiểu hành tinh va chạm Trái Đất phổ biến hơn trong quá khứ thì ngày nay, chúng không thường xuyên như ngày nay.

Một tiểu hành tinh va chạm Trái Đất vào khoảng 65 triệu năm trước đã góp phần vào sự tuyệt chủng của loài khủng long. (Nó cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến tất cả sự sống trên Trái Đất vào thời điểm đó.)

  • Trái Đất chịu tác động  từ một vật thể có kích thước cỡ một sân bóng đá khoảng 2.000 năm một lần.
  • Một thiên thạch cỡ bằng chiếc xe (một mảnh của tiểu hành tinh) rơi vào bầu khí quyển của Trái Đất khoảng mỗi năm một lần. Kết quả là có một quả cầu lửa đẹp, nhưng thiên thạch thường cháy lên trước khi chạm đất.
  • Tiểu hành tinh rất dồi dào kim loại quý và kim loại khác, cũng như nước.
  • Một số tiểu hành tinh thực sự là các sao chổi mà đã bị thổi bay. Các băng đá đã biến mất, và tất cả những gì còn lại là vật chất đá.
  • Một số tiểu hành tinh còn có mặt trăng của riêng mình!
  • Hầu hết các tiểu hành tinh đều quay Mặt Trời trong vành đai tiểu hành tinh- quỹ đạo nằm giữa sao Hỏa và sao Mộc.
  • Tiểu hành tinh còn được gọi là hành tinh nhỏ hoặc hành tinh vi hình.

Các tiểu hành tinh gần Trái Đất và ảnh hưởng của chúng

Trái Đất và các hành tinh khác được hình thành như các vật thể trong vũ trụ ban đầu đã va vào nhau và tạo nên những thế giới rộng lớn hơn. Quá trình va chạm và tác động tiếp tục cho đến ngày nay, mặc dù là với các vật thể nhỏ hơn (vì tất cả các vật thể lớn hơn đều trở thành các hành tinh mà chúng ta đã biết).

Tiểu hành tinh tiếp tục đến gần Trái Đất trong quỹ đạo của chúng. Chúng được gọi là các vật thể gần Trái Đất (NEO) hoặc các tiểu hành tinh có nguy hiểm tiềm tàng (PHA).

Nếu điều kiện quỹ đạo là đúng, có thể một NEO có thể rơi xuống bề mặt Trái Đất. Tùy thuộc vào kích thước của va chạm, thiệt hại cho hành tinh của chúng ta (và chúng ta) có thể dao động từ rất ít đến thảm họa.

Một vật thể nhỏ đến có thể sẽ bị vỡ ra trong bầu không khí của chúng ta. Vật thể lớn hơn có thể tạo ra cơn mưa các mảnh vật chất lớn rơi xuống đất hoặc đại dương. Có các nhóm các nhà thiên văn tìm kiếm và lập bản đồ vị trí của các NEO này để dự đoán các tác động có thể xảy ra theo tuần, tháng hoặc năm.

Một số tổ chức đang lập kế hoạch trong trường hợp một vật thể va chạm với Trái Đất và gây thiệt hại. Cơ hội đánh va chạm với Trái Đất rất nhỏ, nhưng cũng phụ thuộc vào kích thước và quỹ đạo của vật thể.

Các tiểu hành tinh nổi tiếng

Các tiểu hành tinh nổi tiếng nhất là 1 Ceres, rộng 952 km, 2 Pallas (với đường kính 544 km) và 4 Vesta (khoảng 580 km). Đây là những hành tinh nhỏ bằng đá, các nhà thiên văn học đã quan sát chúng từ những năm 1800. Ceres là một tiểu hành tinh khác biệt.

Điều đó có nghĩa là nó có lõi đá và lớp vỏ bên ngoài băng giá. Nó có thể có một đại dương bên trong. Pallas có một hình dạng rất bất thường, và có thể là những gì còn lại của một tiền hành tinh từ trước đó. Vesta rất sáng và có khả năng là cái còn sót lại của một tiền hành tinh đá.

Tags
Back to top button